Dưới ánh sáng tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh: Vai trò lãnh đạo của Đảng trong tiến trình xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam

Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh giữ vai trò nền tảng tư tưởng, soi đường cho Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc hoạch định đường lối và tổ chức thực hiện sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và phát triển đất nước. Một nội dung có ý nghĩa đặc biệt trong tư tưởng của Người là quan niệm về văn hóa, trong đó văn hóa được nhìn nhận không chỉ như lĩnh vực tinh thần thuần túy mà là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử, gắn chặt với con người, với đời sống xã hội và với mục tiêu giải phóng con người. Trên cơ sở đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai trò của văn hóa trong việc bồi dưỡng nhân cách, nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức xã hội và khơi dậy sức mạnh tinh thần của Nhân dân, coi văn hóa là một trong những nền tảng căn bản của sự nghiệp cách mạng.

Trong tác phẩm Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh – Đảng đã lãnh đạo và phát triển văn hóa Việt Nam (Đỗ Huy. 2021. Nxb. Hồng Đức) đã luận giải một cách hệ thống rằng tư tưởng văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là cơ sở tư tưởng trực tiếp hình thành và định hướng đường lối văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam. Theo phân tích của tác giả, sự lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa không phải là sự can thiệp mang tính hành chính giản đơn, mà là quá trình xác lập phương hướng, mục tiêu, nội dung và phương thức phát triển văn hóa phù hợp với yêu cầu lịch sử của từng giai đoạn cách mạng. Dưới ánh sáng tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng giữ vai trò chủ thể lãnh đạo, tổ chức và bảo đảm cho văn hóa phát triển đúng hướng, phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước và phát triển con người Việt Nam.

Ngay từ khi ra đời, Đảng Cộng sản Việt Nam đã sớm nhận thức rõ mối quan hệ gắn bó chặt chẽ giữa sự nghiệp giải phóng dân tộc và sự nghiệp xây dựng đời sống văn hóa mới. Trong bối cảnh xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX lâm vào khủng hoảng về phương hướng phát triển và hệ giá trị tinh thần, Đảng đã từng bước xác lập vai trò lãnh đạo trên lĩnh vực văn hóa như một bộ phận không thể tách rời của tiến trình cách mạng. Điều này được thể hiện rõ nét trong Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943, văn kiện lần đầu tiên đặt nền móng lý luận cho đường lối văn hóa của Đảng, khẳng định văn hóa là một lĩnh vực trọng yếu và cần được đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất.

Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943 đã xác lập mô hình xây dựng nền văn hóa mang tính dân tộc, khoa học và đại chúng, qua đó thể hiện rõ quan điểm của Đảng về vị trí và vai trò của văn hóa trong sự nghiệp cách mạng. Trong văn kiện này, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa được thể hiện ở việc định hướng nội dung, thống nhất tư tưởng và tổ chức lực lượng, đặt văn hóa dưới sự lãnh đạo thống nhất nhằm phục vụ trực tiếp cho nhiệm vụ giải phóng dân tộc.

Bên cạnh việc xác lập phương hướng phát triển, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa còn được thể hiện ở việc tổ chức và định hướng đời sống văn hóa – tinh thần của xã hội trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, văn hóa luôn được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với nhiệm vụ cách mạng của mỗi thời kỳ, trở thành một bộ phận cấu thành của quá trình thống nhất nhận thức và định hướng tư tưởng trong toàn xã hội.

Trong các giai đoạn kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, sự lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa tiếp tục được thể hiện thông qua việc xác lập các giá trị tư tưởng, đạo đức và lối sống phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp cách mạng. Văn hóa, dưới sự lãnh đạo của Đảng, được xác định là một lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng trong việc phục vụ nhiệm vụ chính trị trung tâm của từng giai đoạn lịch sử.

Sau khi đất nước thống nhất, trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa tiếp tục được thể hiện thông qua việc định hướng xây dựng hệ giá trị xã hội và hình thành những chuẩn mực con người phù hợp với yêu cầu của giai đoạn mới. Văn hóa, dưới sự lãnh đạo của Đảng, được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với nhiệm vụ chính trị trung tâm của đất nước, qua đó giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của xã hội. Sự liên tục trong vai trò lãnh đạo này cho thấy Đảng nhất quán coi văn hóa là một lĩnh vực gắn bó mật thiết với tiến trình cách mạng.

Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với văn hóa tiếp tục được khẳng định trên nền tảng tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong bối cảnh phát triển mới, Đảng tiếp tục định hướng phát triển văn hóa nhằm bảo đảm sự phù hợp với mục tiêu chung của đất nước, đồng thời chú trọng giữ gìn bản sắc dân tộc và các giá trị nhân văn. Văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, giữ vai trò định hướng giá trị trong đời sống xã hội. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đề ra những định hướng lớn, thể hiện tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị của Đảng trong việc lãnh đạo đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Từ góc độ văn hóa, các văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu phát triển toàn diện, hài hòa, lấy con người và đời sống tinh thần của Nhân dân làm trung tâm, phù hợp với tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò nền tảng của văn hóa trong sự nghiệp cách mạng.

Trong tinh thần đó, bài viết “Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!” của Tổng Bí thư Tô Lâm đã quán triệt và nhấn mạnh những yêu cầu trong tổ chức thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV. Xét từ bình diện văn hóa, bài viết thể hiện rõ tư tưởng lấy Nhân dân làm trung tâm, đề cao sự thống nhất giữa tư tưởng và hành động, giữa chủ trương và thực tiễn, qua đó phản ánh văn hóa lãnh đạo và văn hóa chính trị của Đảng trong giai đoạn mới.

Có thể khẳng định rằng, dưới ánh sáng tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa được thể hiện một cách xuyên suốt, liên tục và có kế thừa qua các giai đoạn lịch sử. Cách tiếp cận này cũng được luận giải một cách nhất quán trong tác phẩm Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh – Đảng đã lãnh đạo và phát triển văn hóa Việt Nam của tác giả Đỗ Huy, khi nhấn mạnh tính xuyên suốt và kế thừa trong vai trò lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực văn hóa. Đặt trong mạch đó, các định hướng của Đại hội XIV và tinh thần chỉ đạo được thể hiện trong bài viết của Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định sự nhất quán của Đảng trong việc coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội.

Trần Thị Ngọc Minh – Phòng nghiệp vụ, Thư viện Hải Phú