Sông Hinh                                                                                                            Ảnh: Đào Minh Hiệp

 

      I.3-Những điểm giống nhau và khác nhau giữa truyền thuyết và huyền thoại.

       Như vậy, truyền thuyết là những câu chuyện dân gian truyền miệng về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thường mang những yếu tố thần kỳ. Huyền thoại là những câu chuyện huyền hoặc, kỳ lạ, hoàn toàn do tưởng tượng. Trên cơ sở những khái niệm trên, chúng ta có thể rút ra những điểm giống nhau và khác nhau giữa truyền thuyết và huyền thoại.

 I.3.1-Điểm giống nhau giữa truyền thuyết và huyền thoại: 

Truyền thuyết thường mang những yếu tố thần kỳ.

Huyền thoại là câu chuyện huyền hoặc, kỳ lạ.

Có nghĩa là cả hai thể loại này đều mang những yếu tố thần kỳ, kỳ lạ, huyền hoặc, tức là sự hiện diện của yếu tố thần kỳ, trong truyện phải có những chi tiết hay hành động khác thường mà những con người bình thường không thể làm được.

Ngoài ra, truyền thuyết và huyền thoại còn có chung dấu hiệu niềm tin, tức là những người mang chúng tin vào tính xác thực của điều được thông báo.

Ngôn bản của truyền thuyết và huyền thoại thuộc về toàn thể bộ lạc hoặc toàn thể dòng họ.

Về kết cấu, nhìn chung các truyền thuyết, huyền thoại thường là những tác phẩm có cốt truyện không hoàn chỉnh và không ổn định, mà chỉ là những mẩu chuyện hoặc tình tiết mà người kể hoặc người biên soạn có thể tuỳ ý sắp xếp theo những bố cục khác nhau. Tuy nhiên, có một số truyền thuyết, huyền thoại về nhân vật có kết cấu khá chặt chẽ, đôi khi là những câu chuyện hoàn chỉnh.

 I.3.2-Điểm khác nhau giữa truyền thuyết và huyền thoại: 

Truyền thuyết có liên quan đến nhân vật và sự kiện có thật trong lịch sử, còn huyền thoại là hoàn toàn do tưởng tượng. Nghĩa là truyền thuyết nhất thiết phải liên quan đến lịch sử, có thể là sự kiện hay nhân vật, dù ít hay nhiều và có nền tảng cơ bản là những sự kiện đã từng diễn ra trong lịch sử. Còn huyền thoại thì không liên quan đến những nhân vật hay sự kiện trong lịch sử và hoàn toàn là do tưởng tượng. Tuy nhiên, mặc dù huyền thoại là những câu chuyện tưởng tượng, nhưng đó không phải là chuyện khoa học viễn tưởng mà là những câu chuyện về con người sống trên trần thế, dù là những câu chuyện tưởng tượng thì chúng cũng được xây dựng trên nền tảng của đời sống xã hội hiện thực.  

Để chứng minh cho 2 thể loại truyền thuyết và huyền thoại, ta có thể lấy ví dụ từ 2 câu chuyện đều được sưu tầm tại Vũng La.

 -Chuyện thứ nhất “Truyền thuyết về dấu chân của Nguyễn Ánh tại Vũng La

Tóm tắt nội dung: Nguyễn Ánh giao tranh với nhà Tây Sơn trong vịnh Xuân Đài, thua trận, bị truy đuổi đến Vũng La. Bước đường cùng, ngửa mặt lên trời dậm chân xuống đất thề quyết lấy lại giang san. Dấu chân in sâu xuống tảng đá vẫn còn lại đến ngày nay.

Qua truyền thuyết này ta thấy, nhân vật Nguyễn Ánh là có thật trong lịch sử, việc nhà Nguyễn giao tranh với nhà Tây Sơn trong vịnh Xuân Đài, rồi thua trận bị nhà Tây Sơn truy đuổi cũng được ghi trong chính sử. Như vậy, trước hết câu chuyện này mang yếu tố của truyền thuyết vì đây là câu chuyện về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử. Tuy nhiên, chi tiết Nguyễn Ánh đến bước đường cùng, ngửa mặt lên trời, dậm chân và dấu chân in sâu xuống tảng đá vẫn còn lại đến ngày nay-là một chi tiết mang yếu tố thần kỳ, bởi lẽ bàn chân con người dậm xuống không thể in dấu trên nền đá cứng. Câu chuyện này được xếp vào loại truyện “truyền thuyết” vì nó đề cập đến đến nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử, đồng thời mang yếu tố thần kỳ.

 -Chuyện thứ hai: “Bàn cờ trên Gành Tướng

Tóm tắt nội dung: Ở Vũng La có một ngư dân nghèo, một hôm nhìn thấy hai ông già tướng mạo phương phi ngồi đánh cờ trên Gành Tướng. Qua câu chuyện nghe lỏm, người ngư dân biết được hai ông lão kia là thiên tướng nhà trời, đi ngang qua thấy non nước hữu tình bèn dừng chân, nghỉ ngơi, ngắm cảnh, đánh cờ. Nghe theo lời căn dặn của hai ông tiên, người ngư dân không kể lại chuyện đó cho ai biết, gia đình từ đó ăn nên làm ra, phát tài, phát lộc, bản thân ông cũng trường thọ. Nhân dịp lễ thựơng thọ chín mươi tuổi, người ngư dân buột miệng kể lại cho con cháu biết thì gia đình từ đó sa sút, lụn bại. Ngày nay dấu vết bàn cờ của hai ông tiên vẫn còn lại trên Gành Tướng.

Toàn bộ câu chuyện không có chi tiết nào liên quan đến nhân vật hay một một sự kiện trong lịch sử, mà các chi tiết đều mang yếu tố huyền hoặc, kỳ lạ và là một câu chuyện hoàn toàn do tưởng tượng, dựa trên cơ sở một hòn đá có hình dạng giống bàn cờ, vì vậy đây là một câu chuyện huyền thoại.