II.1-So sánh giữa truyền thuyết với huyền sử và dă sử 

*So sánh truyền thuyết với huyền sử:

Như đă tŕnh bày ở trên, những đặc điểm cơ bản của truyền thuyết là: Là chuyện dân gian truyền miệng. Về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử. Thường mang nhiều yếu tố thần kỳ.

C̣n huyền sử là chuyện truyền thuyết có tính chất huyền hoặc, hoang đường.

Đối chiếu với huyền sử, ta thấy, giữa 2 thể loại truyền thuyết và huyền sử có nhiều nét tương đồng: Cả 2 đều là truyện truyền thuyết, đều là truyện dân gian truyền miệng, có liên quan đến nhân vật hay sự kiện trong lịch sử và đều mang những yếu tố thần kỳ, hoặc huyền hoặc, hoang đường. Tuy nhiên, trong thể loại huyền sử, yếu tố thần kỳ, huyền hoặc, hoang đường đậm nét hơn so với truyền thuyết. Trong các truyền thuyết sưu tầm được ở Phú Yên, có những truyện truyền thuyết sau đây gần với huyền sử: Tiếng khóc trên đèo Cù Mông, Truyền thuyết g̣ Cà và vực Linh Thiêng, Truyền thuyết về hồ Hảo Sơn… 

*So sánh truyền thuyết với dă sử:

C̣n truyện dă sử, theo định nghĩa, là kư ức lịch sử được lưu truyền trong dân gian. Khác với chính sử do nhà nước tổ chức hoặc các học giả biên soạn và ấn hành. Đối chiếu với thể loại truyền thuyết ta thấy, cả hai thể loại này có nét chung đều là truyện dân gian và đều liên quan đến lịch sử. Trong dă sử, v́ yếu tố lịch sử được đặt lên hàng đầu (trong tên gọi có từ “sử”, trong định nghĩa có cụm từ “kư ức lịch sử”, cho nên truyện dă sử gần với lịch sử hơn. Ngoài ra, trong truyện dă sử ít có, hoặc không có những yếu tố thần kỳ. Thực chất có thể coi dă sử là truyện truyền thuyết không mang yếu tố thần kỳ. Có thể kể ra đây một số truyện truyền thuyết mang đặc điểm của truyện dă sử: Chiếc bánh nậm của Nữ Nhi Phù Quốc ở đầm Cù Mông, Ngôi miếu thờ bà Trang, Truyền thuyết về ḥn Bồ ở vũng Lắm, Ngôi miếu thờ bà Trang ở làng Hảo Sơn, Huyền thoại hang Hổ và hang Chùa…Các câu chuyện này, ít nhiều đều liên quan đến nhân vật hoặc sự kiện có thật diễn ra trong lịch sử, nhưng không được ghi chép trong chính sử và không mang yếu tố thần kỳ.