III.5-Tín ngưỡng            

            Tín ngưỡng của người Việt ở Phú Yên cũng giống ở nơi khác là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, tín ngưỡng thờ thần bản gia và tín ngưỡng cộng đồng. Việc thờ cúng tổ tiên thường tổ chức vào ngày húy kỵ của vị thủy tổ hoặc dịp Tết Nguyên đán tại nhà thờ họ. Tín ngưỡng thờ thần bản gia là thờ ông Táo, ông Địa và Thần tài, nhằm giúp cho gia đình sống lâu khoẻ mạnh, ăn nên làm ra. Tín ngưỡng cộng đồng ở Phú Yên gồm có tục cúng đất (tá thổ), thờ cúng Thành hoàng và thờ cúng cá Ông (cá Voi).

Ở Phú Yên các vị thành hoàng được thờ cúng gồm có các ông Lương Văn Chánh, Cao Các, thần thổ địa Hậu tế, thần Bạch Mã, Bổn cảnh thành hoàng, thần Nam Hải, Thủy Đức phu nhân, Thiên Y A Na...Trong tín ngưỡng cộng đồng thì tục thờ cúng thành hoàng được người dân làm nông nghiệp thực hiện rất nghiêm ngặt, còn tục thờ cúng cá Ông thì chủ yếu ở vùng biển. Theo tâm thức của người đi biển thì cá Ông là con vật thiêng, gắn với sự hưng thịnh của dân chài và người đi biển. Vì thế, khi thấy cá Ông chết (lụy), vạn chài tổ chức tang ma và tổ chức các nghi lễ khác rất cầu kỳ và chu đáo như đối với người. Sau đó hàng năm, vạn chài còn tổ chức lễ cúng cá Ông (còn gọi là lễ Cầu ngư) kéo dài từ 3-5 ngày. Đây cũng là dịp để dân vạn chài nghỉ ngơi, vui chơi, nghe hát bả trạo, xem múa siêu và xem tuồng rất náo nhiệt.

Tín ngưỡng của người Êđê mang sắc thái tôn giáo sơ khai. Họ quan niệm con người cũng như vạn vật đều có linh hồn, có thần (Yàng) ngự trị, hoặc có quỷ dữ trú ngụ sai bảo (Ma lai). Người Bana cũng quan niệm vạn vật đều do các thần cai quản và phân ra thành thần tốt và thần xấu. Người Chăm lại quan niệm, mọi vật sinh ra trên trái đất là do bà tạo hóa (Mó Pinh), cũng có thần tốt, thần xấu và Ma laivai quan.

            Tín ngưỡng của người Việt ở Phú Yên cũng giống ở nơi khác là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, tín ngưỡng thờ thần bản gia và tín ngưỡng cộng đồng. Việc thờ cúng tổ tiên thường tổ chức vào ngày húy kỵ của vị thủy tổ hoặc dịp Tết Nguyên đán tại nhà thờ họ. Tín ngưỡng thờ thần bản gia là thờ ông Táo, ông Địa và Thần tài, nhằm giúp cho gia đình sống lâu khoẻ mạnh, ăn nên làm ra. Tín ngưỡng cộng đồng ở Phú Yên gồm có tục cúng đất (tá thổ), thờ cúng Thành hoàng và thờ cúng cá Ông (cá Voi).

Ở Phú Yên các vị thành hoàng được thờ cúng gồm có các ông Lương Văn Chánh, Cao Các, thần thổ địa Hậu tế, thần Bạch Mã, Bổn cảnh thành hoàng, thần Nam Hải, Thủy Đức phu nhân, Thiên Y A Na...Trong tín ngưỡng cộng đồng thì tục thờ cúng thành hoàng được người dân làm nông nghiệp thực hiện rất nghiêm ngặt, còn tục thờ cúng cá Ông thì chủ yếu ở vùng biển. Theo tâm thức của người đi biển thì cá Ông là con vật thiêng, gắn với sự hưng thịnh của dân chài và người đi biển, vì thế khi thấy cá Ông chết (lụy) vạn chài tổ chức tang ma và các nghi lễ khác rất cầu kỳ và chu đáo như đối với người. Sau đó hàng năm vạn chài còn tổ chức lễ cúng cá Ông (còn gọi là lễ Cầu ngư) kéo dài từ 3-5 ngày, là dịp để dân vạn chài nghỉ ngơi, vui chơi, nghe hát bả trạo, xem múa siêu và xem tuồng rất náo nhiệt.

Tín ngưỡng của người Êđê mang sắc thái tôn giáo sơ khai, họ quan niệm con người cũng như vạn vật đều có linh hồn, có thần (Yàng) ngự trị, hoặc có quỷ dữ trú ngụ sai bảo (Ma lai). Người Bana cũng quan niệm vạn vật đều do các thần cai quản và phân ra thành thần tốt và thần xấu. Người Chăm lại quan niệm, mọi vật sinh ra trên trái đất là do bà tạo hóa (Mó Pinh), cũng có thần tốt, thần xấu và Ma laivai quan.