3-VŨNG RÔ

 

Vũng Rô                                                                                                          Ảnh: Dương Thanh Xuân

Vũng Rô thuộc địa phận xã Hoà Xuân Nam, huyện Đông Hoà, tên thuở xưa của Vũng Rô là Ô Rô, vì nơi đây cây ô rô, cóc kèn mọc ken dày trên bãi (loại cây thân thảo, thấp, lá tròn, cành nhánh um tùm, thân cây từ gốc lên ngọn nhiều gai).

Vũng Rô có diện tích mặt nước hàng ngàn mẫu tây, chỗ sâu nhất đến hơn 50 mét, chỗ cạn 15 mét, ba bên vũng đều có núi cao bao bọc che chắn. Phía Đông là núi Hòn Nưa chắn gió  biển và cũng là cửa ngõ ra vào cho tàu bè thuyền đánh cá. Phía Đông-Bắc, phía Tây và Tây-Nam là các cụm núi trong dãy đèo Cả cao vút che chắn, rất kín gió. Quanh năm khí hậu trong lành.

Đứng trên đèo Cả nhìn xuống, Vũng Rô như một hồ nước mênh mông, xanh biếc và phẳng lặng. Những tàu thuyền đánh cá của ngư dân trong vũng điểm xuyết thêm vẻ duyên dáng thơ mộng vốn dĩ đã được thiên nhiên ban tặng cho nơi này rồi. Đảo hòn Nưa đứng chắn ngoài cửa như người canh giữ cho vũng luôn trong lành, bình yên; và mỏn núi ở bãi Chính phía Đông-Bắc như cánh tay vươn dài che chở hơi thở ấm cho cả vùng non nước mông mênh. Nhưng cảnh đẹp của Vũng Rô không chỉ đứng trên nhìn xuống, muốn cảm nhận được hết vẻ hùng vĩ của nó, phải ngồi trên thuyền chạy chầm chậm trên mặt nước nhìn vào những bờ đá, những vách núi đứng thẳng như dựng. Đường sắt xuyên Việt chạy vắt qua một phần phía Tây với những đường hầm qua đèo quanh co, hầm dài, hầm ngắn nối tiếp nhau. Hành khách ngồi trên tàu chạy ngang qua đây sẽ nhìn thấy Vũng Rô như một tấm thảm xanh rờn kéo dài mút ra tận ngoài khơi.

Vũng Rô có một món hải sản đặc biệt nổi tiếng thơm ngon, đó là con vú nàng, một loại ốc biển bám vào các vách đá sát bờ nước, nhiều nhất là tại mỏm Đá Đen, dưới đường ray tàu lửa. Trong tập “Hương Vị Đồng Quê Phú Yên”, nhà nghiên cứu văn học dân gian ĐVH có một đoạn mô tả con vú nàng như sau: “…nhìn thấy nó cứ y như một quả đào non tơ của các thiếu nữ tuổi mười tám đôi mươi! Nhất là khi mặt trời vừa nhô lên khỏi vành cong xanh ngắt mặt biển Đông: những con vú nàng xao đảo bên dưới làn nước biển trong vắt như những mỹ nhân ngư đang đùa nghịch trên các rạng đá ngầm lô xô sóng nhẹ. Chỉ mới nhìn thấy thôi đã cảm thấy tâm hồn dịu lại, trẻ trung, yêu đời hơn bao giờ… Nhưng cái ngon của vú nàng không phải chỉ để nhìn ngắm không thôi, mà còn phải thưởng thức hương vị ngọt thơm lừng lựng của nó trên ngọn lửa hồng. Vú nàng nướng trên than hồng, vừa chín tới thôi. Thịt con vú nàng có màu hồng hồng, nhô lên như núm quả cau, giống như núm vú người trinh nữ. Thịt con ốc vú nàng có hương thơm, ngọt và dòn… chấm với muối tiêu vắt chút chanh… Vú nàng mang đặt giữa bãi cát vàng óng màu mật ong để dăm ba người bạn tâm giao nâng chén, nhìn trời mây non nước bao la và đàm luận chuyện thơ văn thì chẳng khác gì các tao nhân mặc khách thuở xa xưa…”.[20]

Ngoài món đặc sản vú nàng, Vũng Rô-Đại Lãnh còn nhiều món hải sản nổi tiếng tươi ngon khác như mực ống, cá thu, cá hồng, cá bánh đường… để nấu lẩu.

Trước kia, khi Vũng Rô còn là nơi hoang khai, thì nơi này chỉ để tàu thuyền vào trú đậu tránh gió bão, là nơi khai thác hải sản của ngư dân Phú Yên, Khánh Hoa, Bình Định và cả ngư dân xứ Quảng. Trong thời kỳ kháng chiến, Vũng Rô trở thành vị trí chiến lược rất quan trọng của cả hai bên. Năm 1946, trong những ngày đầu kháng chiến, Pháp đã nhiều lần bắn phá đèo Cả, Vũng Rô, coi nơi đây như một bàn đạp để tiến đánh và chặn đứng đường tiếp lương, vũ khí cho Phú Yên, Khánh Hoà và Tây Nguyên. Ngày 16-7-1947, một Trung đoàn lê dương Pháp đổ bộ lên Vũng Rô, Bãi Xép, kết hợp với cánh quân trên QL1A  chiếm đóng núi Hiềm (Hoà Xuân Nam). Trong kháng chiến chống Mỹ, Vũng Rô là cảng dẫn dầu ra sân bay Đông Tác, nơi vận chuyển khí tài cho chiến trường miền Trung (tại địa điểm của cảng dầu hiện nay); đồng thời cũng là nơi quân cách mạng sử dụng vị trí này cách đó không xa (Bãi Chính) dưới chân núi Đá Bia, mạn Đông-Bắc với những con tàu không số từ đường mòn HCM trên biển cập vào (năm 1972) để bốc dỡ vũ khí đạn dược, thuốc men, lương thực cho chiến trường miền Nam. Những con tàu không số trên Vũng Rô đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử một cách vẻ vang nhất trong một giai đoạn cực kỳ khó khăn thời bấy giờ.

Vũng Rô được nhà nước công nhân là di tích lịch sử cấp quốc gia.